W związku ze społecznymi i ekonomicznymi konsekwencjami pandemii koronawirusa, Unia Europejska przygotowała plan odbudowy gospodarki. Skorzystanie z najważniejszego mechanizmu strategii zostało uzależnione od przygotowania krajowego planu odbudowy. Dziś sprawdzimy, jakie propozycje obejmuje polski dokument.

Poprzednio przypominałem, że obecnie czekamy na zatwierdzenie Krajowego Planu Odbudowy przez Radę Unii Europejskiej – negocjacje z Komisją Europejską, prowadzone przez resort funduszy i polityki regionalnej, zakończyły się w drugiej połowie lipca. Akceptacja strategii będzie oznaczała możliwość wykorzystania ok. 58 miliardów złotych w postaci dotacji i pożyczek na inwestycje umożliwiające poprawę sytuacji zdeterminowanej przez COVID-19. W Polsce koronawirusa przeszło prawie 3 miliony osób. Skutki widać też w gospodarce, bo w 2020 roku po raz pierwszy od początku lat 90. odnotowano spadek realnego PKB – w porównaniu z rokiem poprzednim zmniejszył się o 2,7%.

Obszary reform i inwestycji

Główne dziedziny objęte wsparciem Krajowego Planu Odbudowy to:

  • odporność i konkurencyjność gospodarki,
  • zielona energia i zmniejszenie energochłonności,
  • transformacja cyfrowa,
  • dostępność i jakość systemu ochrony zdrowia,
  • zielona, inteligentna mobilność.

Przyjrzyjmy się więc każdemu z nich.

Odporność i konkurencyjność gospodarki

W tym obszarze chodzi przede wszystkim o zwiększanie produktywności i tworzenie miejsc pracy o wysokiej jakości. Istotne jest również ograniczenie wpływu COVID-19 na przedsiębiorstwa i zmniejszenie skutków kryzysu. Sposoby realizacji założeń to z jednej strony budowa stabilnych warunków dla inwestycji poprzez ułatwianie kontaktu z administracją publiczną i deregulację, a z drugiej – skracanie łańcuchów dostaw – to ułatwi korzystanie z produktów i usług kontrahentów działających w regionie. Kolejnym elementem jest przyśpieszenie cyfryzacji, robotyzacji i wdrażania innowacji, jak również przedsięwzięcia na rzecz gospodarki o obiegu zamkniętym.

Autorzy zaznaczają, że cyfryzacja firm w Polsce nie jest dostateczna – obecnie można zautomatyzować blisko 50% czasu będącego odpowiednikiem 7,3 mln miejsc pracy. Z tego powodu wśród propozycji KPO jest wprowadzenie ulgi podatkowej wspierającej wdrożenia z zakresu cyfryzacji. W sumie projekt zakłada zrealizowanie 40 przedsięwzięć dotyczących robotyzacji, wdrażania AI, a także cyfryzacji procesów, wyrobów lub usług.

Zielona energia i zmniejszanie energochłonności

To jeden z najważniejszych elementów KPO, a przy okazji kluczowy element Europejskiego Zielonego Ładu, czyli strategii zakładającej osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 roku. W tej dziedzinie plan odbudowy zawiera takie zadania, jak zwiększanie efektywności energetycznej budynków czy częstsze korzystanie z odnawialnych źródeł energii. Na przykład, niskoemisyjna morska energetyka wiatrowa do 2040 roku ma stanowić blisko jedną piątą produkcji prądu. Konieczne jest także dostosowanie się do zmian klimatu i redukowanie wpływu na środowisko. W KPO czytamy też o planach poprawy warunków rozwoju technologii wykorzystujących wodór jako alternatywne źródło energii.

Transformacja cyfrowa

Łączność, edukacja cyfrowa, wdrażanie e-usług, poprawa cyfrowych kompetencji społeczeństwa oraz troska o cyberbezpieczeństwo – to wyzwanie określone w dziale poświęconym transformacji cyfrowej. W Krajowym Planie Odbudowy podkreślono konieczność dalszego usprawniania funkcjonowania sektora publicznego za pomocą cyfrowych narzędzi. Póki co, jedynie 34% osób korzysta z internetu w celu przesyłania wypełnionych formularzy do instytucji administracji publicznej. Natomiast wskaźnik dostępności e-usług dla przedsiębiorców w Polsce wynosi 75/100 punktów (średnia w UE to 88). Tymczasem, jak podkreślają twórcy planu, zarządzanie państwem wymaga dostępności danych, narzędzi analitycznych, ale również kompetencji wśród urzędników, którzy powinni umiejętnie analizować zebrane informacje. Ważnym zadaniem w tym obszarze jest utrzymanie ośrodków, które stanowią kluczową infrastrukturę odpowiedzialną za zapewnienie bezpieczeństwa państwowego. Ponadto konieczne jest wdrażanie systemów informatycznych, które zagwarantują ciągłość działania produktów i usług cyfrowych oraz pomogą w szybkim odtworzeniu danych po awariach lub atakach.

Nie tylko sektor publiczny wymaga wsparcia – podobnie jest w przypadku przedsiębiorstw. W Polsce 6 na 10 firm cechuje się niskim poziomem cyfryzacji, z kolei na drugim biegunie jest zaledwie 11% organizacji. W związku z tym państwo planuje zaangażować się w rozwój sztucznej inteligencji, internetu rzeczy, sieci 5G, blockchainu, technologii kwantowych, robotyki oraz otwierania danych, czyli wszystkich technologii składających się na transformację cyfrową.

Z diagnozy w KPO wynika, że wzrasta liczba cyberataków na samorządowe i rządowe instytucje administracji publicznej. Przestępcy coraz częściej posługują oprogramowaniem typu ransomware, czyli wymuszają okup za odblokowanie dostępu do danych. Działania hakerów nierzadko skutkują długoterminową blokadą świadczenia usług publicznych. Konieczny jest zatem wzrost odporności systemów operacyjnych oraz informatycznych (OT i IT), szczególnie tych, które wchodzą w skład krajowego systemu cyberochrony.

Efektywność, dostępność i jakość systemu ochrony zdrowia

Cele do osiągnięcia w tym obszarze to m.in. większa efektywność, dostępność i jakość opieki zdrowotnej. Do ich osiągnięcia potrzeba ulepszania infrastruktury, wprowadzenia usług cyfrowych (e-rejestrację, e-zlecenia oraz e-analizy), a także stosowania telemedycyny na szeroką skalę, co zmniejszy społeczne nierówności dzięki ograniczeniu kosztów procedur. Inne planowane działania to:

  • optymalizacji ścieżki pacjenta,
  • cyfryzacji procesów ochrony epidemiologicznej,
  • zwiększenia dojrzałości cyfrowej placówek ochrony zdrowia,
  • rozwoju infrastruktury IT w ochronie zdrowia.

Zielona, inteligentna mobilność

Krajowy Plan Odbudowy przewiduje działania na rzecz większego wykorzystania środków transportu przyjaznych dla środowiska, np. inwestycje w samochody elektryczne, rozwój sieci stacji ładowania, produkcję biopaliw, budowa zeroemisyjnego taboru autobusowego. Założenia obejmują również modernizację linii kolejowych i pociągów, a także realizację przedsięwzięć intermodalnych polegających na przewożeniu towarów za pomocą więcej niż jednego środka transportu. Bezpieczeństwo kierowców mają zwiększyć inwestycje, m.in. w budowę obwodnic, a także nowe rozwiązania cyfrowe w postaci systemów sterowania ruchem kolejowym i zarządzania ruchem drogowym.

Jakie są cele i jak je mierzyć?

Autorzy KPO zaznaczyli, że wdrożenie programu przełoży się na więcej inwestycji czy lepsze wskaźniki zatrudnienia w krótkiej perspektywie, zaś w długiej ułatwią zrównoważony rozwój gospodarczy, środowiskowy i społeczny. Szczegółowe cele strategii dotyczą: jakościowego i innowacyjnego wzrostu, zielonej transformacji oraz poprawy jakości życia w kontekście zdrowia, edukacji i kompetencji cyfrowych.

Założenia są dość ogólne, na szczęście plan uwzględnia również moment, w którym trzeba będzie powiedzieć: sprawdzam i zweryfikować podejmowane działania. Wzrost wydatków na badania i rozwój, liczby gospodarstw korzystających z szybkiego internetu, wykorzystania odnawialnych źródeł energii, a także zwiększenie odsetka osób dorosłych podnoszących swoje kwalifikacje czy korzystających z internetu w kontaktach z administracją publiczną – to przykłady planowanych rezultatów.

Polska po zgodzie Rady Unii Europejskiej na realizację celów KPO dostanie blisko 60 miliardów euro w dotacjach i pożyczkach. W pierwszym etapie rząd planuje rozdysponować 36 mld. Z tej kwoty 14,3 mld euro zostanie przeznaczonych na zadania z zakresu zielonej energetyki, a 7,5- na zieloną mobilność. Prawie 5 mld euro zasili budżety projektów z zakresu transformacji cyfrowej, podobna kwota pomoże w zwiększaniu odporności gospodarki.